Herken je dat? Je reageert veel heftiger op een situatie dan je eigenlijk zou willen. Je wordt plotseling boos, trekt je terug, bevriest of voelt je onzeker. Achteraf vraag je jezelf af: waarom reageerde ik zo?

Het antwoord ligt soms niet alleen in wat er op dat moment gebeurt, maar ook in wat je lichaam in het verleden heeft geleerd.

Je autonome zenuwstelsel probeert je te beschermen

Je autonome zenuwstelsel is voortdurend actief. Het regelt allerlei processen in je lichaam, zoals je hartslag, ademhaling en spijsvertering. Daarnaast speelt het een belangrijke rol in hoe je reageert op spanning, stress en gevaar.

Je kunt het vergelijken met een lijst met twee kolommen:

Situatie → Reactie

Stel je voor: je loopt over straat en plotseling komt er een auto op je af. Nog voordat je bewust hebt nagedacht, spring je opzij. Je lichaam reageert automatisch om je te beschermen.

En dat is maar goed ook! Ons zenuwstelsel helpt ons om snel te reageren wanneer dat nodig is. Maar wat gebeurt er wanneer een reactie die vroeger nuttig was, vandaag niet meer passend is?

Wat je vroeger beschermde, kan je nu in de weg zitten

Stel je voor dat je opgroeit met een ouder die regelmatig agressief reageert.

Als kind leer je misschien om stil te zijn, jezelf onzichtbaar te maken of conflicten zoveel mogelijk te vermijden. Niet omdat je daar bewust voor kiest, maar omdat dit je helpt om met een onveilige situatie om te gaan.

Je lichaam en zenuwstelsel kunnen gevoelig worden voor signalen die op gevaar wijzen. Denk aan een bepaalde stemverheffing, gezichtsuitdrukking of lichaamshouding.

Jaren later ben je volwassen. Je hebt een baan, een eigen leven en misschien een gezin.

Tijdens een gesprek spreekt je leidinggevende je op een stevige toon aan. Zonder dat je precies begrijpt waarom, voel je spanning opkomen. Je hartslag versnelt, je ademhaling verandert en je merkt dat je dichtklapt.

Misschien zeg je niets meer, terwijl je eigenlijk heel goed weet wat je wilt zeggen. Je lichaam reageert alsof er opnieuw gevaar dreigt, terwijl de situatie van vandaag anders is dan die van vroeger.

De reactie die je als kind hielp om jezelf te beschermen, kan je als volwassene juist belemmeren.

Waarom reageert je lichaam sneller dan je gedachten?

Ons brein en zenuwstelsel leren voortdurend van ervaringen. Vooral ervaringen die gepaard gaan met angst, stress of onveiligheid kunnen invloed hebben op hoe we latere situaties inschatten.

Wanneer iets in het heden lijkt op een eerdere bedreigende ervaring, kan je stresssysteem al geactiveerd worden voordat je bewust begrijpt wat er gebeurt.

Dat kan zich op verschillende manieren uiten:

• Vechten: je wordt boos, gaat in de verdediging of reageert fel.
• Vluchten: je wilt weg uit de situatie, vermijdt het gesprek of zoekt afleiding.
• Bevriezen: je klapt dicht, kunt niet meer helder nadenken of komt niet uit je woorden.
• Pleasen: je probeert de ander tevreden te houden, zegt ja terwijl je nee bedoelt of schuift je eigen behoeften opzij.

Dit zijn geen bewuste keuzes op het moment zelf. Het kunnen automatische reacties zijn die samenhangen met hoe je zenuwstelsel heeft geleerd om met spanning en onveiligheid om te gaan.

En misschien is dat wel een belangrijk inzicht: Wat vandaag als een ongewenste reactie voelt, kan ooit een manier zijn geweest om jezelf te beschermen.

Je hoeft niet altijd te weten waar een reactie vandaan komt

In coaching besteden we vaak aandacht aan het begrijpen van gedrag. Waarom doe je wat je doet? Welke overtuigingen heb je ontwikkeld? Welke ervaringen hebben je gevormd?

Dat kan waardevolle inzichten opleveren. Maar soms begrijp je heel goed waarom je op een bepaalde manier reageert, terwijl het je toch niet lukt om die reactie te veranderen.

Je weet bijvoorbeeld dat je leidinggevende niet je ouder is. Je weet dat je veilig bent. En toch voel je dezelfde spanning. Dat komt doordat inzicht alleen niet altijd voldoende is om een automatische lichamelijke stressreactie te veranderen.

Daarom kan het waardevol zijn om niet alleen met gedachten en gedrag te werken, maar ook aandacht te besteden aan wat er in je lichaam gebeurt.

Trauma Release Therapie (TRT®): aandacht voor wat je lichaam vertelt

Bij Trauma Release Therapie (TRT®) staat het herkennen en begeleiden van lichamelijke reacties op spanning en stress centraal.

In plaats van uitsluitend te praten over wat je hebt meegemaakt, onderzoeken we hoe je lichaam reageert in het hier en nu. Waar voel je spanning? Wat gebeurt er met je ademhaling? Wanneer merk je dat je jezelf terugtrekt, verstijft of juist onrustig wordt? Door hier met aandacht en in kleine stappen bij stil te staan, kun je leren om signalen van je lichaam eerder te herkennen en beter met spanning om te gaan.

Daarbij hoef je niet altijd precies te weten welke gebeurtenis aan een bepaalde reactie ten grondslag ligt. Ook zonder een volledig verhaal over het verleden kun je werken aan lichaamsbewustzijn, veiligheid en zelfregulatie. Het uitgangspunt is niet om iets te forceren, maar om in een tempo dat bij jou past te onderzoeken wat je lichaam nodig heeft om die oude reactie los te kunnen laten.

Van automatisch reageren naar bewust kiezen

Het doel is niet om nooit meer boos, bang of gespannen te zijn. Die emoties horen bij het leven en hebben vaak een belangrijke functie.

Waar het om gaat, is dat je meer ruimte krijgt tussen wat er gebeurt en hoe je daarop reageert. Dat je bijvoorbeeld tijdens een lastig gesprek kunt opmerken dat je spanning voelt opkomen. Dat je herkent wat er in je lichaam gebeurt en jezelf kunt helpen om weer wat rust te vinden. Zodat je niet automatisch hoeft terug te vallen op een oude beschermingsreactie, maar steeds vaker kunt kiezen hoe je wilt reageren.

Je kunt niet veranderen wat je vroeger hebt meegemaakt. Maar je kunt wel leren om vandaag anders om te gaan met wat je lichaam toen heeft geleerd.

Nieuwsgierig naar wat jouw lichaam je vertelt?

Tijdens mijn opleiding tot Trauma Coach bij Zonnevlecht Opleidingen, die ik samen met Linda Vergouwe van Free Your Mind Coaching Praktijk afrond, verdiep ik me verder in de wisselwerking tussen trauma, het zenuwstelsel en lichaamsgerichte begeleiding.

In mijn coaching combineer ik aandacht voor gedachten, emoties en gedrag met het bewust ervaren van wat er in je lichaam gebeurt.

Herken je jezelf in dit verhaal? Merk je dat je soms heftiger reageert dan je wilt, of dat bepaalde situaties steeds opnieuw dezelfde gevoelens oproepen?

Je bent welkom om contact met me op te nemen. Samen kunnen we onderzoeken wat er speelt en welke begeleiding passend is.